Xu hướng phát triển khu công nghiệp xanh đang ngày càng được chú trọng tại Việt Nam trong những năm gần đây. Điều này phản ánh sự thay đổi trong định hướng phát triển công nghiệp theo hướng bền vững và phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế.
Các KCN ở Việt Nam trước yêu cầu chuyển đổi xanh và tiêu chuẩn quốc tế
Trong xu hướng chuyển đổi xanh, giảm phát thải và phát triển bền vững, các khu công nghiệp chú trọng ESG, năng lượng tái tạo và kinh tế tuần hoàn được đánh giá có lợi thế trong thu hút dòng vốn FDI. Đây là xu hướng đang diễn ra rõ nét trong bối cảnh các quốc gia và doanh nghiệp toàn cầu cam kết mục tiêu Net Zero. Xu hướng này cũng cho thấy sự dịch chuyển trong cách tiếp cận phát triển công nghiệp theo hướng bền vững hơn.
Theo ông Hieda Shunsuke – Trưởng Ban Cố vấn khu công nghiệp sinh thái, JICA, từ năm 2027, các doanh nghiệp xuất khẩu sang EU sẽ phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về quyền con người và lao động, nếu không có thể bị loại khỏi thị trường. Đồng thời, các quy định về minh bạch chuỗi cung ứng và tiêu chuẩn bền vững ngày càng được siết chặt, tạo áp lực buộc doanh nghiệp phải nâng cao năng lực quản trị. Đây cũng là một trong những yếu tố thúc đẩy quá trình chuyển đổi của các khu công nghiệp tại Việt Nam.
Bên cạnh đó, theo Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg, các dự án khu công nghiệp không đáp ứng tiêu chuẩn phân loại xanh sẽ bị hạn chế tiếp cận vốn, giấy phép và các cơ chế ưu đãi. Điều này cho thấy yếu tố “xanh” không chỉ là xu hướng mà đang dần trở thành điều kiện trong quá trình phát triển khu công nghiệp. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để định hướng lại hoạt động đầu tư theo hướng bền vững trong thời gian tới.
Áp lực chuyển đổi và sự thay đổi trong mô hình phát triển khu công nghiệp
Theo các chuyên gia, phát triển khu công nghiệp xanh không còn đơn thuần là lợi thế cạnh tranh mà đang dần trở thành yêu cầu tất yếu đối với thị trường. Các tiêu chuẩn liên quan đến phát thải carbon, năng lượng tái tạo, xử lý nước thải và báo cáo ESG ngày càng được các tập đoàn đa quốc gia chú trọng. Xu hướng này phản ánh sự thay đổi trong tiêu chí lựa chọn địa điểm đầu tư của doanh nghiệp quốc tế trong thời gian gần đây.
Ông David Jackson – Tổng giám đốc Avison Young Việt Nam cho rằng, nếu không theo kịp xu hướng này, các khu công nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc thu hút khách thuê chất lượng cao và duy trì tỷ lệ lấp đầy trong dài hạn. Điều này đặt ra yêu cầu tái cấu trúc đối với các khu công nghiệp hiện hữu. Đồng thời, đây cũng là động lực để các chủ đầu tư từng bước điều chỉnh chiến lược phát triển phù hợp hơn với thị trường.
Tại TP.HCM, trong bối cảnh quỹ đất phát triển mới hạn chế, định hướng chuyển từ mở rộng sang nâng cấp, tái cấu trúc các khu công nghiệp hiện hữu theo hướng hiện đại và bền vững đang được thúc đẩy. Đồng thời, các khu công nghiệp cũng được định hướng chuyển sang các ngành có giá trị gia tăng cao, logistics và công nghệ cao. Đây được xem là hướng đi phù hợp nhằm tối ưu hiệu quả sử dụng đất trong điều kiện nguồn cung hạn chế.
Ngoài ra, theo ông John Michael Campbell (Savills Việt Nam), các mô hình khu công nghiệp sinh thái đã cho thấy hiệu quả về chi phí vận hành và giảm phát thải, đồng thời đáp ứng tốt hơn yêu cầu của nhà đầu tư quốc tế. Đây là yếu tố quan trọng trong bối cảnh tiêu chuẩn môi trường ngày càng được nâng cao. Đồng thời, những mô hình này cũng góp phần định hình xu hướng phát triển mới cho thị trường khu công nghiệp trong thời gian tới.
Thực tiễn triển khai và kinh nghiệm phát triển khu công nghiệp sinh thái
Trong thực tế, một số khu công nghiệp tại Việt Nam đã bắt đầu triển khai mô hình sinh thái với những kết quả bước đầu. Điển hình, Khu công nghiệp Phú Mỹ 3 có quy mô 999 ha, đã thu hút 51 dự án với tổng vốn khoảng 7 tỷ USD, đạt suất đầu tư trung bình 9–10 triệu USD/ha. Đây được xem là một trong những mô hình tiêu biểu cho hướng phát triển khu công nghiệp theo tiêu chuẩn mới.
Các khu công nghiệp này cũng từng bước đầu tư hệ thống hạ tầng theo hướng đồng bộ, bao gồm các giải pháp về năng lượng, xử lý môi trường và quản lý vận hành. Đồng thời, một số mô hình cộng sinh công nghiệp và hoạt động sản xuất sạch hơn đã được triển khai, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Những kết quả bước đầu này cho thấy khả năng ứng dụng của mô hình khu công nghiệp sinh thái trong điều kiện thực tế.
Bên cạnh đó, quá trình nâng cấp các khu công nghiệp hiện hữu cũng đặt ra những yêu cầu nhất định, đặc biệt trong việc cải thiện hạ tầng mà vẫn đảm bảo hoạt động sản xuất không bị gián đoạn. Một số giải pháp công nghệ và quản lý tài nguyên đang được áp dụng nhằm tối ưu hiệu quả vận hành. Đây được xem là hướng tiếp cận phù hợp trong quá trình chuyển đổi từng bước.
Ngoài ra, một số khu công nghiệp mới đã được định hướng phát triển theo mô hình sinh thái ngay từ giai đoạn quy hoạch, với các tiêu chí về không gian xanh, hạ tầng và tiện ích đi kèm. Điều này cho thấy xu hướng phát triển bền vững đang dần được lồng ghép vào ngay từ khâu đầu của dự án. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để hình thành các khu công nghiệp theo hướng hiện đại trong thời gian tới.
Tại khu vực phía Bắc, Khu công nghiệp Nam Đình Vũ (Hải Phòng) cũng là một điểm sáng tiêu biểu khi từng bước định hướng chuyển đổi theo mô hình khu công nghiệp sinh thái (Eco-IP) và hướng tới các tiêu chuẩn ESG khắt khe. KCN đang tiếp tục tập trung phát triển các giải pháp năng lượng sạch và thiết lập hệ thống hạ tầng xanh trong tương lai nhằm đáp ứng tiêu chí phát triển bền vững. (*)
Có thể thấy, xu hướng phát triển khu công nghiệp xanh đang định hình lại cách thức phát triển của các KCN ở Việt Nam. Trong bối cảnh tiêu chuẩn quốc tế ngày càng cao, việc chuyển đổi theo hướng bền vững sẽ là yếu tố quan trọng giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút dòng vốn chất lượng trong thời gian tới.
Nguồn: