Sau hơn ba thập kỷ phát triển, các khu công nghiệp Hà Nội đang bước vào giai đoạn chuyển đổi với những yêu cầu mới về công nghệ, môi trường và chất lượng đầu tư. Thay vì tiếp tục phát triển theo mô hình truyền thống, thành phố định hướng tái cấu trúc toàn diện theo hướng sinh thái, công nghệ cao và tích hợp đô thị – dịch vụ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tăng giá trị sản xuất và đáp ứng xu hướng phát triển bền vững.
Các khu công nghiệp Hà Nội đứng trước yêu cầu chuyển đổi
Đến tháng 2/2026, Hà Nội quản lý 2 khu công nghệ cao, 1 khu công viên CNTT và 24 khu công nghiệp, trong đó 9 khu công nghiệp đang hoạt động, 5 khu đã có nhà đầu tư hạ tầng và 10 khu đang lập quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000. Toàn hệ thống có 999 dự án còn hiệu lực, tạo việc làm cho khoảng 200.000 lao động, bao gồm khoảng 1.350 lao động nước ngoài.
Sau hơn 30 năm phát triển, nhiều khu công nghiệp đã hoàn thành vai trò thu hút đầu tư và thúc đẩy sản xuất. Tuy nhiên, mô hình hiện hữu cũng bộc lộ nhiều hạn chế khi tỷ lệ doanh nghiệp công nghệ cao mới đạt khoảng 20–25%, trong khi phần lớn vẫn tập trung vào gia công, lắp ráp. Liên kết chuỗi cung ứng còn hạn chế, giá trị gia tăng nội địa chưa cao và sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu vẫn còn khiêm tốn.
Bên cạnh đó, áp lực về môi trường và hạ tầng xã hội ngày càng rõ nét. Lượng nước thải tại các khu công nghiệp đạt khoảng 70.000–80.000 m³ mỗi ngày, chất thải rắn công nghiệp lên tới hàng trăm nghìn tấn mỗi năm, trong khi hệ thống nhà ở mới đáp ứng khoảng 20–25% nhu cầu của người lao động. Đây là những vấn đề đặt ra yêu cầu phải thay đổi mô hình phát triển trong giai đoạn tiếp theo.
Tái cấu trúc theo bốn mô hình phát triển mới
Để giải quyết những thách thức trên, Hà Nội đang xây dựng đề án chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu đồng thời quy hoạch thêm 14 khu công nghiệp theo bốn nhóm mô hình. Trong đó, nhóm khu công nghiệp công nghệ cao sẽ ưu tiên các khu như Thăng Long và Nội Bài nhằm tận dụng nền tảng FDI hiện có để phát triển theo hướng sinh thái và công nghệ cao.
Nhóm khu công nghiệp sinh thái được định hướng áp dụng kinh tế tuần hoàn, tái sử dụng năng lượng và nước, đồng thời tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị. Bên cạnh đó, mô hình khu công nghiệp – đô thị – dịch vụ sẽ từng bước chuyển đổi công năng tại một số khu công nghiệp để bổ sung nhà ở, giáo dục, y tế và các tiện ích phục vụ người lao động, hướng tới môi trường làm việc và sinh sống đồng bộ hơn.
Song song với quá trình chuyển đổi, Hà Nội cũng định hướng thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên các ngành công nghiệp sạch, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), hoạt động chuyển giao công nghệ, đồng thời hạn chế các ngành tiêu tốn năng lượng và sử dụng nhiều lao động giản đơn. Thành phố cũng đang xây dựng bộ tiêu chí đánh giá, cơ chế tài chính và hành lang pháp lý nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh của các khu công nghiệp.
Phát triển bền vững sẽ trở thành nền tảng của thế hệ khu công nghiệp mới
Xu hướng thu hút đầu tư hiện nay cho thấy lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở giá thuê đất hay chi phí lao động thấp. Thay vào đó, các tiêu chuẩn về ESG, CBAM, Net Zero, chuyển đổi số và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu đang trở thành những yếu tố quan trọng trong quyết định đầu tư của doanh nghiệp quốc tế. Đây cũng là lý do Hà Nội định hướng chuyển đổi các khu công nghiệp sang mô hình sinh thái, thông minh và tích hợp đô thị – dịch vụ.
Theo các chuyên gia, khu công nghiệp hiện đại không chỉ là nơi sản xuất mà còn cần hình thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh với hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và các hoạt động đổi mới sáng tạo. Những tiêu chí như kinh tế tuần hoàn, cộng sinh công nghiệp, trung tâm R&D, chuyển đổi số, ứng dụng IoT, Big Data hay mô hình “đô thị 15 phút” được xem là nền tảng để nâng cao chất lượng môi trường đầu tư cũng như chất lượng sống của người lao động.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc hoàn thiện bộ tiêu chí quốc gia cho khu công nghiệp sinh thái, xây dựng cơ chế tài chính phù hợp, phát triển tín dụng xanh và tháo gỡ các rào cản pháp lý sẽ đóng vai trò quan trọng. Đây được kỳ vọng sẽ là cơ sở để các khu công nghiệp Hà Nội từng bước chuyển đổi sang mô hình phát triển hiện đại, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao trong giai đoạn tới.
Việc tái cấu trúc các khu công nghiệp Hà Nội không chỉ nhằm giải quyết những hạn chế của mô hình phát triển truyền thống mà còn hướng tới xây dựng hệ sinh thái công nghiệp có khả năng thích ứng với các tiêu chuẩn đầu tư mới của thế giới. Khi quá trình chuyển đổi được triển khai đồng bộ từ hạ tầng, công nghệ đến quản trị và phát triển xanh, các khu công nghiệp Hà Nội sẽ có thêm nền tảng để nâng cao giá trị gia tăng, thu hút dòng vốn chất lượng cao và phát triển bền vững trong dài hạn.
Nguồn: Đại Biểu Nhân Dân