Nhiều năm trước, lợi thế của các khu công nghiệp miền Bắc chủ yếu đến từ quỹ đất, chi phí và khả năng thu hút các dự án FDI. Tuy nhiên, khi chuỗi cung ứng toàn cầu bước sang giai đoạn phát triển mới, tiêu chí lựa chọn địa điểm đầu tư cũng thay đổi. Cuộc cạnh tranh hiện nay không còn nằm ở việc có bao nhiêu khu công nghiệp hay bao nhiêu ưu đãi, mà chuyển sang năng lực xây dựng hệ sinh thái sản xuất, logistics và đổi mới sáng tạo đủ sức đồng hành cùng doanh nghiệp trong dài hạn.
Cuộc cạnh tranh của khu công nghiệp miền Bắc đang thay đổi
Trong những năm gần đây, sản xuất tiếp tục giữ vai trò là động lực quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Năm 2025, khu vực công nghiệp đóng góp khoảng 31,6% GDP, trong đó ngành chế biến, chế tạo chiếm 24,4% GDP. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 10,1%, riêng chế biến, chế tạo tăng 11,1%, trong khi tổng vốn FDI đăng ký trong 11 tháng đạt 33,69 tỷ USD, với 82,9% vốn thực hiện tập trung vào lĩnh vực chế biến, chế tạo. Những con số này phản ánh xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ của dòng vốn sản xuất vào Việt Nam.
Song song với cơ hội là áp lực cạnh tranh ngày càng lớn giữa các địa phương. Nếu trước đây quỹ đất và chính sách ưu đãi là yếu tố quyết định, thì hiện nay các tập đoàn quốc tế đánh giá nhiều hơn đến khả năng tham gia chuỗi cung ứng, chất lượng hạ tầng, năng lực logistics, nguồn nhân lực và mức độ ổn định của môi trường đầu tư. Điều đó khiến cuộc cạnh tranh giữa các khu công nghiệp miền Bắc chuyển sang một giai đoạn hoàn toàn khác.
Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia nhận định giai đoạn 2026 sẽ là thời điểm ngành công nghiệp chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu. Mục tiêu không chỉ là tăng số lượng dự án mà là nâng cao giá trị gia tăng, hàm lượng công nghệ và khả năng lan tỏa của dòng vốn đầu tư đối với nền kinh tế.
Hệ sinh thái đầu tư trở thành lợi thế cạnh tranh mới
Theo ông Trần Văn Thắng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hải Phòng – Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Sao Đỏ, lợi thế của Hải Phòng đang dịch chuyển từ vị trí địa lý sang hệ sinh thái đầu tư và thể chế phát triển. Đây cũng là xu hướng chung mà nhiều khu công nghiệp miền Bắc đang hướng tới khi cạnh tranh thu hút các dự án FDI thế hệ mới.
Không gian phát triển hiện nay không còn giới hạn trong phạm vi một khu công nghiệp riêng lẻ mà được mở rộng sang toàn bộ hệ sinh thái gồm hạ tầng giao thông, cảng biển, logistics, khu thương mại tự do, khu kinh tế và chuỗi doanh nghiệp hỗ trợ. Hải Phòng hiện sở hữu hơn 700 ha kho bãi logistics với tốc độ tăng trưởng 20–23% mỗi năm, đóng góp khoảng 13–15% GRDP. Theo quy hoạch đến năm 2030, diện tích logistics của thành phố sẽ đạt 1.700–2.000 ha, đồng thời hình thành Trung tâm logistics quốc tế Đình Vũ – Cát Hải cùng các trung tâm logistics cấp vùng.
Cùng với đó, Khu kinh tế ven biển phía Nam quy mô 20.000 ha, Khu Thương mại tự do cùng các cơ chế, chính sách đặc thù đang mở ra không gian phát triển mới cho công nghiệp công nghệ cao, logistics hiện đại và các chuỗi cung ứng thế hệ mới. Thay vì thu hút từng dự án riêng lẻ, định hướng hiện nay là xây dựng một hệ sinh thái có khả năng hỗ trợ doanh nghiệp từ sản xuất, logistics đến kết nối thị trường.
Doanh nghiệp sẽ lựa chọn khu công nghiệp theo tiêu chí nào?
Theo xu hướng được chia sẻ tại diễn đàn, giai đoạn tới sẽ chứng kiến ba chuyển dịch quan trọng trong thu hút đầu tư công nghiệp. Thứ nhất là chuyển từ thu hút đại trà sang lựa chọn các dự án có công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, tiêu chuẩn xanh và khả năng tạo giá trị lan tỏa. Thứ hai là chuyển từ mục tiêu tăng số lượng dự án sang nâng cao chất lượng hệ sinh thái, thúc đẩy tỷ lệ nội địa hóa, phát triển logistics thông minh và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước. Cuối cùng là nâng cao năng lực tổ chức chuỗi cung ứng theo hướng minh bạch, linh hoạt và có khả năng thích ứng trước những biến động của thị trường toàn cầu.
Song song với đó, các tiêu chuẩn ESG, chuyển đổi số và phát triển xanh đang trở thành điều kiện quan trọng trong quyết định đầu tư của nhiều tập đoàn quốc tế. Điều này đặt ra yêu cầu các khu công nghiệp phải tiếp tục đầu tư vào hạ tầng hiện đại, nguồn nhân lực chất lượng cao, quản trị số và mô hình khu công nghiệp sinh thái để đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Bên cạnh những cơ hội, bài toán về nhân lực kỹ thuật, cải cách thủ tục hành chính, nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước và hoàn thiện hạ tầng kết nối vẫn cần tiếp tục được giải quyết. Khi những yếu tố này được triển khai đồng bộ, khu công nghiệp miền Bắc sẽ có điều kiện nâng cao sức cạnh tranh, thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao và phát triển theo hướng bền vững hơn.
Sự thay đổi trong tiêu chí lựa chọn địa điểm đầu tư đang mở ra một giai đoạn phát triển mới cho khu công nghiệp miền Bắc. Khi lợi thế cạnh tranh không còn chỉ nằm ở quỹ đất hay chi phí, việc xây dựng hệ sinh thái công nghiệp, logistics, đổi mới sáng tạo và phát triển xanh sẽ trở thành nền tảng để các địa phương nâng cao giá trị thu hút đầu tư trong dài hạn.
Nguồn: Diễn Đàn Doanh Nghiệp